Bàn về Xu thế ngược chiều giữa GDP và CPI năm 2014

Bàn về Xu thế ngược chiều giữa GDP và CPI năm 2014

Đến nay, các chỉ tiêu cơ bản về kinh tế năm 2014 đã đủ điều kiện để khẳng định xu thế tiến bộ và thành công đang ghi nhận. Tuy nhiên, hiện tượng khác thường về tương quan giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), ngân sách nhà nước (NSNN) và giá tiêu dùng (CPI) cho thấy cần tìm hiểu kỹ hơn về thực trạng, nguyên nhân để xác định các giải pháp nhằm đạt kết quả cao hơn trong năm 2015 - năm cuối của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011-2015.

Hiện tượng khác thường và nguyên nhân

Số liệu thống kê cho thấy, tốc độ tăng GDP hằng năm của nước ta từ mức bình quân 7% giai đoạn 2006-2010, tụt xuống 5,8% giai đoạn 2011-2015. Trong đó tốc độ tăng GDP (năm trước 100%) từ năm 2010 đến 2013 là: 6,42%; 5,25%, 5,42%. Vậy là năm 2011, khởi đầu kế hoạch 5 năm này, tốc độ tăng GDP đã thấp hơn 0,18% so với tốc độ tăng của năm cuối của kế hoạch 5 năm trước năm 2012 mức giảm tốc độ mạnh hơn (tới gần 1%). Từ năm 2013 đến nay, GDP đã lấy lại được đà tăng trưởng cao dần, trong đó năm 2014 là 5,98% (ước tính) - chắc chắn đạt cao hơn mức bình quân của 5 năm.
Thông thường, tỷ trọng chi đầu tư phát triển từ NSNN có tác động thuận chiều với tốc độ tăng GDP. Thế nhưng, hiện tượng thực tế trong kế hoạch 5 năm này so với kế hoạch 5 năm trước lại cho thấy một diễn biến khác lạ, ngược chiều với thông lệ! Số liệu về NSNN giai đoạn trước và giai đoạn này như sau: Tỷ trọng chi thường xuyên từ 55% lên 64,8% chi đầu tư phát triển giảm mạnh từ 25% tổng chi NSNN xuống 18%. Mặt khác, thu NSNN/GDP từ 24,8% xuống 21%. Cứ như là đã xuất hiện một nghịch lý rất khó luận giải về tương quan giữa đầu tư phát triển với tăng trưởng kinh tế.
Mặt khác, về chỉ số giá tiêu dùng, mức tăng so với năm trước từ năm 2010 đến 2013 lần lượt là 9,19%; 18,58%; 9,21% và 6,6%; năm 2014 chỉ còn khoảng 4% (là mức tăng giá thấp nhất, hay nói cách khác là giá cả ổn định nhất trong 13 năm qua). Bởi thế, mặc dù chủ trương tăng lương chưa được thực hiện ngay mà người lao động vẫn không thấy khoẻ hơn chút ít và thật sự hy vọng Tết này sẽ vui hơn vì giá thị trường chắc sẽ ổn định. Nhưng ở đây lại xuất hiện thêm một điều khác thường nữa. Đó là tại sao NSNN tăng nhanh tỷ trọng chi thường xuyên, giảm mạnh tỷ trọng chi đầu tư phát triển mà giá thị trương không tăng tương ứng, thậm chi rất ổn định, trong khi tốc độ phát triển kinh tế lại tăng cao dần đều?

Xin sơ bộ nêu ra mấy nguyên nhân của hiện tượng nêu trên như sau:

Trước hiết là kết quả bước đầu của những diễn biến khách quan và điều hành chủ quan trong quá trình tái cấu trúc kinh tế. Về khách quan, sau mấy năm tăng trưởng nóng, nhất là đầu tư quá thiên về đầu cơ (trong đó nhà đất chiếm phần rất lớn) với nguồn vốn tín dụng giải ngân ồ ạt, rồi sau đó vốn chạy vòng vo giữa ngân hàng, doanh nghiệp, dân chúng và ngân sách, tạo nên những doanh số và lợi nhuận không thực chất. Hệ quả đương nhiên là thị trường từ sốt nóng chuyển sang sốt lạnh, nhiều nhà đầu cơ phá sản hoặc phải thay đổi nguyên tắc chiến lược kinh doanh và sự thay đổi đó là đã mở ra một giai đoạn tăng trưởng chậm hơn nhưng thực chất và chắc chắn hơn. Về chủ quan, khi thấy hàng trăm nghìn tỷ đồng vốn đóng băng trong bất động sản và sản phẩm tồn kho, Nhà nước đã có nhiều chính sách tháo gỡ vướng mắc, hỗ trợ khôi phục sản xuất, lưu thông, tiêu thụ hàng hoá, nổi bất là đẩy mạnh cải cách hành cihnhs, giảm thuế, giãn và hoãn thời gian thu nộp thuế, hạ lãi suất... Tổng hợp các chính sách đó đã làm giảm hàng chục nghìn tỷ đồng thu NSNN. Nhưng chính mức động viên vào NSNN tính trên GDP giảm đã kích thích đầu tư toàn xã hội, "chiếc bánh lớn hơn" khiến cho tuy tỷ lệ động viên giảm nhưng tổng số thu vẫn tăng, thường là năm sau cao hơn năm trước khoảng 15-20% (tốc độ tăng thu NSNN năm sau so với năm trước thường gấp hơn ba lần tốc độ tăng GDP), như một quy luật! Năm nay, tuy ước tính thu NSNN chỉ tăng 0,4% so với thực thu năm trước, nhưng vẫn cao hơn 9,1% so với dự toán pháp lệnh.
Bên cạnh đó, không thể không kể đến nguyên nhân khách quan mới xuất hiện là giá dầu quốc tế giảm rất mạnh, tạo điều kiện cho chúng ta cập nhật và liên tục giảm giá xăng dầu trong nước, góp phần bình ổn và hạ thấp mặt bằng giá chung. Mặt khác, cũng không thể không thừa nhậm rằng sức cầu trong nền kinh tế, sức mua trong dân còn hạn chế cả về thực lực và tâm lý chú trọng tiết kiệm hơn là tiêu xài (đặc biệt là tâm láy "ém tiền chờ thời cơ" giá thị trường, nhất là bất động sản, giảm mạnh hơn nữa).

Năm 2015 vẫn tăng trưởng cao, lạm phát thấp

Vấn đề đặt ra lúc này là: Làm gì để phát huy đà tăng trưởng cao, đồng thời vẫn khống chế lạm phát ở mức thấp trong năm 2015 và các năm tiếp theo?
Trước tiên vẫn là tiếp tục khuyến khích phát triển sản suất kinh doanh, đẩy mạnh tiêu thụ hàng hoá. Để giải phóng lượng nhà đất, hàng hoá hiện tồn đọng rất lớn, cânhj mạnh dạn hạ giá hơn nữa để bán hàng thu tiền về, đồng vốn có trong tay lúc này rất quý, giúp doanh nghiệp chớp thời cơ đầu tư hiếm có. Các chương trình hỗ trợ sản xuất, đặc biệt là đối với ngư dân, trong đó có đóng tàu vỏ thép, phải được giải ngân nhanh hơn, nếu ngân sách hoặc nguồn tín dụng ngân hàng chưa kịp cân đối, thì hoàn toàn có thể tạm sử dụng nguốn vốn tạm thời nhàn rỗi tại Kho bạc nhà nước.
Lĩnh vực trọng yếu, huyết mạnh của nền kinh tế là tiền tệ - tín dụng, cần đẩy mạnh giải ngân và hạ lãi suất cho vay. Hai năm nay đều có tình trạng chúng ta đã phòng chống lạm phát quá tốt, cho nên tăng trưởng tín dụng thấp, tuột mất thời cơ có thể tăng tốc GDP cao hơn nữa. Gần đây, dự nợ tín dụng đã tăng sau nhiều tháng ì ạch nhưng thời gian còn lại của năm 2014 không đủ khai thác và phát huy thời cơ cho tăng trưởng kinh tế cao hơn. Tình trạng vốn chạy vòng vèo từ dân, doanh nghiệp, kho bạc gửi vào ngân hàng, rồi ngân hàng dùng vốn đó cho vay ra hoặc mua trái phiếu Chính phủ, rồi lại trở về ngân hàng (doanh nghiệp, cá nhân vay đảo nợ, tiền nhàn rỗi trong hệ thống kho bạc nhà nước mở tài khoản tại ngân hàng). Cái sự vòng vèo của vốn đó tuy có tính khách quan, nhưng nếu kỹ thuật điều hành tốt hơn thì có thể giảm bớt mức độv à tận dụng cao hơn lượng tiền hàng trăm nghìn tỷ đồng tạm thời nhàn rỗi trong Kho bạc nhà nước, đỡ phải trả hàng nghìn tỷ đồng tiền lãi cho các ngân hàng mua trái phiếu Chính phủ.
Cũng cần có biện pháp khắc phục tâm lý và hành vi thúc thủ trong cán bộ tín dụng. Sau hàng loạt vụ tham dũng, móc ngoặc, vung tay cho vay để kiếm lợi bất chính, dẫn đến những vụ đại án đã, đang bị xét xử, nhiều ngân hàng né tránh hoặc ngại cho vay. Tình trạng đó càng thêm khó khắc phục khi các dự án tốt chưa nhiều hoặc có dự án tốt nhưng lại khó xác định mức tin cậy của chủ đầu tư... thế là ngân hàng từ chối còn hơn là mạo hiểm và mất công điều tra, thẩm định. Đó là chưa kể đến nạn tiêu cực vẫn tồn tại trong cán bộ, nhân viên tín dụng ngân hàng (vẫn quen thói dền dứ để vòi thêm phần ngoài lãi suất cho vay ghi trên giấy tờ, hợp đồng tín dụng). Chắc chắn rằng Ngân hàng nhà nước sẽ có biện pháp mạnh buộc các ngân hàng thương mại hoạt động lành mạnh hơn, tăng trưởng tín dụng cao hơn; trong đó có các nội dung đẩy mạnh cho vay các dự án tốt, tích cực hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho vay tín chấp, cho vay tiêu dùng, giúp giải phóng hàng tồn đọng...
Chức năng của tài chính nhà nước, nói một cách đơn giản là thu để mà chi; chi đầu tư phát triển hay chi thường xuyên đều cần thiết khách quan, trong tình huống hiện nay, khi mà tổng cầu trong nền kinh tế và sức mua trong dân còn yếu thì chi thường xuyên đúng sẽ có ý nghĩa tác dụng quan trọng, đặc biệt là chi thực hiện các chính sách xã hội, tăng trưởng, phát triển y tế, giáo dục, văn hoá. Chi đầu tư huy giảm tỷ trọng trong cơ cấu NSNN, nhưng tiếp tục phát huy tính dẫn dắt, lan toả thì nhất định sẽ thúc đẩy đầu tư toàn xã hội, thu hút mạnh hơn đầu tư nước ngoài. Gần đây, các tổ chức tài chính và các nhà đầu tư quốc đều đánh giá Việt Nam là nơi đầu tư hấp dân, an toàn cao, trong báo cáo cập nhật công bố tháng 10/2014 của WB thì mức xếp hạng cạnh tranh của Việt Nam được nâng lên 21 bậc (từ thứ 99 lên 78/189 nước).
Tin rằng, những con số và xu thế diễn biến đẹp khác thường về GDP và CPI cùng những kinh nghiệm mới trong điều hành tài chính, NSNN năm 2014 sẽ đem lại cho năm 2015 - năm cuối của kế hoạch 5 năm này những bước tiến ngoạn mục mới.
*** Về việc giá dầu thô giảm rất mạnh, dự tính có thể làm NSNN năm 2015 hụt thu hàng chục nghìn tỷ đồng từ nguồn này. Liệu điều đó có làm cho NSNN mất cân đối thu - chi?
Trước hết, ý kiến từ lãnh đạo Tập đoàn Dầu chí cho rằng, đã có không ít giá dầu thế giới giảm so với lúc lập dự toán thu nộp ngân sách, nhưng chưa năm nào tập đoàn này không hoàn thành vượt mức chỉ tiêu dự toán đó. Mặt khác, việc giảm giá xăng dầu tất nhiên dẫn đến kích thích đầu tư phát triển sản suất kinh doanh và hạ giá thành sản phẩm hàng hoá, dịch vụ, tăng lợi nhuận cho các ngành khác trong nền kinh tế, góp phần nuôi dưỡng phát triển nguồn tài chính quốc dân lớn hơn, bảo đảm NSNN hoàn thành tốt dự toán thu - chi, trong đó có nội dung đáng phấn khởi là thực hiện lộ trình tăng lương.