"Bỏ quên" vườn hoa, sân chơi trong khu dân cư

Hà Nội hiện có 67 công viên, vườn hoa, tuy nhiên, phần lớn đều nằm ở khu vực trung tâm thành phố, không phải người dân nào cũng có cơ hội tiếp cận hằng ngày. Trong khi đó, hệ thống vườn hoa, sân chơi trong khu dân cư phục vụ cho nhu cầu vui chơi, giải trí, thể dục thể thao hằng ngày còn quá ít và không ít nơi bị chiếm dụng để kinh doanh. Thành phố cần có những thay đổi, bắt đầu từ chủ trương, chính sách để có thể nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Một sân chơi hiếm hoi dành cho trẻ em trong khu Văn Chương (quận Đống Đa).

Những con số đáng lo ngại
Hà Nội đang phấn đấu xây dựng Thủ đô xanh, sạch, đẹp. Tuy nhiên, không gian xanh vẫn là vấn đề nan giải khi nhà cao tầng đua nhau mọc lên, không gian công cộng ngày một thu hẹp. Quy chuẩn Xây dựng Việt Nam ban hành năm 2008 quy định, khi xây dựng các đơn vị ở có quy mô từ 4.000 đến 20.000 người, phải bảo đảm cung cấp không gian dạo chơi, thư giãn trong bán kính đi bộ không lớn hơn 500 m. Nhưng rất ít khu dân cư có được điều này. Không những thế, có thể liệt kê rất nhiều “kỷ lục buồn”. Tại Hội thảo "Vườn hoa, sân chơi trong các khu dân cư ở Hà Nội" do Hội Quy hoạch phát triển đô thị vừa tổ chức ngày 6-5, các chuyên gia đưa ra những con số đáng lo ngại. Phường Văn Chương (quận Đống Đa) có 18 nghìn dân, nếu theo quy chuẩn xây dựng thì cần có 18 nghìn m2 cây xanh. Nhưng thực tế, phục vụ cho chừng ấy con người chỉ có vỏn vẹn chưa đầy 700 m2 không gian công cộng, chưa được... 1/25 yêu cầu. KTS Trần Ngọc Chính cho biết: Phường Trung Phụng (quận Đống Đa) có 17 nghìn dân, nhưng chỉ có... 30 m2 sân chơi.

Hà Nội hiện có 67 công viên, vườn hoa. Thành phố đã thông qua Quy hoạch hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và hồ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong tương lai, thành phố sẽ cải tạo những công viên, vườn hoa này. Khi di dời các nhà máy, xí nghiệp ra khỏi nội đô, thành phố cũng sẽ dành diện tích thích hợp cho công viên, vườn hoa. Song, ngay cả khi hệ thống công viên, vườn hoa này được xây dựng tốt, thì nó cũng không thể làm thay chức năng hệ thống vườn hoa, sân chơi trong các khu dân cư. Chuyên gia Nguyễn Thị Hiền, nghiên cứu viên dự án "Quản trị đô thị trong bảo vệ, quản lý và phát triển vườn hoa, sân chơi khu dân cư trong các quận nội thành Hà Nội" ( do tổ chức HealthBridge và Quỹ châu Á thực hiện) cho biết, hai yếu tố cực kỳ quan trọng của vườn hoa, sân chơi trong khu dân cư là khoảng cách gần và cơ hội tham gia thường xuyên của người dân. Hiện nay, ở Hà Nội, có những đứa trẻ phải di chuyển từ 5 đến 10 km chỉ để chơi xích đu hay cầu trượt, không phải là hiếm. Mặc dù vậy, có hai tình trạng xảy ra phổ biến, đó là ở các khu đô thị mới, diện tích dành cho vườn hoa, sân chơi luôn bị cắt xén; còn ở các khu đô thị cũ, vườn hoa, sân chơi bị chiếm dụng cho các hàng quán, làm chỗ để xe... Thành phố chưa có những biện pháp phù hợp để bảo vệ, phát triển vườn hoa, sân chơi trong khu dân cư.

Cần thay đổi nhận thức về không gian công cộng
Việc thiếu vườn hoa, sân chơi gián tiếp đẩy trẻ em tìm đến những trò chơi vô bổ, dẫn đến nhiều trẻ nghiện trò chơi điện tử, đó là khẳng định của Thạc sĩ Lã Kim Ngân, Viện trưởng Viện Kiến trúc (Hội Kiến trúc sư Việt Nam). Thiếu vườn hoa, sân chơi gần như đã là vấn nạn. Liệu chúng ta có thể giải quyết được vấn đề này hay không phụ thuộc vào chính thái độ, quyết tâm của những nhà quản lý.
Chuyên gia Nguyễn Thị Hiền cho rằng, Hà Nội đang có những “kẽ hở” về chính sách. Thành phố đã có Quy hoạch hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và hồ, nhưng quy hoạch này không đề cập đến vườn hoa, sân chơi trong khu dân cư. Quỹ đất công ngày một khan hiếm nhưng thành phố chưa có quy định về diện tích đất tối thiểu dành cho sân chơi. Chưa kể một số nơi lại có chủ trương đấu giá đất công để tăng thu ngân sách. Chính sách này mâu thuẫn với việc dành quỹ đất cho các tiện ích công cộng. Đối với những khu đô thị mới, hiện nay thành phố đã có rất nhiều quy hoạch chi tiết, để bảo đảm đất dành cho vườn hoa, sân chơi thì cần kiểm soát tốt việc thực hiện quy hoạch.

Hiện nay, thành phố đang có chính sách cải tạo khu chung cư cũ. Các khu chung cư Nam Đồng, Kim Liên, Giảng Võ... vốn có những không gian dành cho vườn hoa, sân chơi khá lý tưởng, nhưng do buông lỏng quản lý nên đã bị chiếm dụng. Cùng với việc "lấy lại" các không gian công cộng này khi cải tạo chung cư cũ, theo Tiến sĩ Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, hoàn toàn có thể tái thiết các khu chung cư này thành những khu vực có chất lượng sống tốt, chẳng hạn, nên xây dựng những không gian ngầm, đường phố ngầm để tận dụng tầng trệt làm sân chơi, đồng thời, có thể tổ chức không gian mái thành những vườn hoa. Đây là những cách thức để tạo thêm không gian công cộng với những khu vực thiếu quỹ đất mà nhiều thành phố tiên tiến trên thế giới đã áp dụng thành công.

Các chuyên gia thống nhất rằng, thực trạng vườn hoa, sân chơi trong khu dân cư đã được làm rõ; nguyên nhân của những bất cập cũng đã rõ. Việc chúng ta có thể giải quyết được vấn đề này hay không phụ thuộc vào chính thái độ, quyết tâm của những nhà quản lý. Đơn cử như việc di dời các nhà máy xí nghiệp ra khỏi nội thành, liệu sau di dời, những khu đất ấy có thể trở thành vườn hoa, thành không gian công cộng hay không là vấn đề mà dư luận rất chờ đợi từ phía chính quyền.